Van masker naar modus — Waarom gereguleerd gedrag óók authentiek kan zijn

Een groeiend verlangen naar echtheid

Authenticiteit geldt vandaag als een van de belangrijkste waarden. We willen ‘echt’ zijn – in relaties, op het werk, in onszelf. Ook jongeren benoemen authenticiteit nadrukkelijk als een belangrijke waarde: zij koppelen “echt zijn” aan eerlijkheid, trouw aan zichzelf en geloofwaardigheid (1).

Tegelijkertijd ervaren velen spanning. Uit onderzoek van de FNV onder bijna 1.900 werknemers blijkt dat vooral jongeren zich niet altijd volledig zichzelf voelen op het werk. Zij moeten zich aanpassen, emoties minder tonen en anders communiceren dan ze zouden willen. Een respondent vatte het zo samen: “Het voelt als elke dag een toneelstukje opvoeren.” (2).

 Het masker-narratief

Die spanning leeft niet alleen in cijfers, maar ook in verhalen. Op TikTok en Instagram delen jongeren hoe ze buitenshuis verplicht sociaal doen, maar thuis pas “zichzelf” zijn. Vaak met humor: een glimlach naar de baas die, zodra hij wegloopt, verandert in rollende ogen; of een filmpje waarin iemand vrolijk zwaait, om vervolgens in de auto opgelucht neer te zakken.

Het versterkt wat Pijnenborg (Rijksuniversiteit Groningen) benoemt: jongeren spiegelen zich online aan groepen en beelden (3). “Buiten zijn” krijgt zo het frame van rol spelen, terwijl “thuis zijn” staat voor echtheid. Handelen volgens regels en afspraken voelt daardoor al snel als onecht.

 De prijs voor jongeren

Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam laat zien dat sociale media vriendschappen versterken, maar het zelfbeeld van jongeren vaak onder druk zetten – vooral bij meisjes (4).

Hoewel dit onderzoek het masker-narratief niet expliciet noemt, ligt een verband voor de hand. Wie zichzelf voortdurend vertelt een “masker” te dragen, krijgt de impliciete boodschap dat gedrag niet klopt met het innerlijk. Dat kan leiden tot self-discrepancy(het gat tussen ideaal en feitelijk zelfbeeld) (5).

Zo kan een co-assistent die bij een slecht-nieuwsgesprek aanwezig is, emoties niet vrij laten lopen. Er is verdriet of spanning, maar dat blijft onuitgesproken. Dat kan aanvoelen als onechtheid: wat vanbinnen wordt ervaren, blijft onzichtbaar.

 Onderzoek naar emotional labor laat bovendien zien dat surface acting (oppervlakkig spelen) samenhangt met stress en burn-out, terwijl deep acting (regulatie vanuit waarden) minder schadelijk is (6). Dit ondersteunt het idee dat niet de regulatie zelf bepalend is, maar vooral de betekenis erachter.

Authenticiteit is méér dan spontaniteit

Authenticiteit wordt vaak vereenzelvigd met ongeremde spontaniteit: pas als je emoties vrij uit, ben je “echt”. Zelfbeheersing krijgt dan het etiket ‘toneel’.

In de klassieke psychologie draait authenticiteit echter om congruentie: wat je voelt, denkt en doet is op elkaar afgestemd (7). Emotieregulatie maakt dat niet onecht; de vraag is of die regulatie gedragen wordt door waarden.

Als we teruggaan naar het voorbeeld van de co-assistent: wanneer die beseft “ik houd mij in uit respect voor de patiënt, om de ander niet te belasten”, dan verandert de betekenis. De regulatie is niet nep, maar verbonden met waarden.

 Van plek naar modus

Als we die inzichten combineren, ontstaat een ander verhaal. Authenticiteit hoeft niet plek-gebonden te zijn (“onecht op werk, echt thuis”), maar kan beter worden begrepen als modus-gebonden.

De expressieve modus staat voor open delen, emoties tonen en verbinding zoeken. Denk aan collega’s die tijdens de lunchpauze vrijuit met elkaar praten en ook persoonlijke dingen delen.

De regulerende modus draait om emoties afstemmen, samenwerking en veiligheid voorop, maar gedragen door waarden.Bijvoorbeeld een medewerker die in een werkoverleg iets wil inbrengen, maar zich inhoudt omdat anderen al hebben gesproken. Uit respect voor de tijd en de orde van het overleg kiest de medewerker ervoor het punt later of in een andere vorm alsnog te delen.

Beide zijn authentiek wanneer ze aansluiten bij waarden en context. Zo verschuift het verhaal van masker naar modus: jongeren kunnen óók in gereguleerde situaties authentiek zijn. Dat haalt de angel uit het idee van toneelspelen en draagt bij aan een consistenter zelfbeeld.

 Wat dit vraagt van beleid en praktijk

Authenticiteit verdient bredere aandacht, niet alleen individueel maar ook in beleid en praktijk.

• Onderzoek: hoe beïnvloedt het masker-narratief zelfbeeld en welzijn van jongeren, en welke rol speelt deep versus surface acting?

• Onderwijs en jongerenwerk: gebruik taal die laat zien dat authenticiteit óók kan groeien door regulatie vanuit waarden.

• Werkgevers en opleiders: benoem regulatie niet als toneel, maar als vaardigheid die samenwerking versterkt. Bouw reflectieve momenten in, bijvoorbeeld door in evaluatiegesprekken te vragen:

◦ Wanneer voelde je je gereguleerd, maar tóch echt jezelf?

◦ Welke waarden hielp je om in een lastige situatie authentiek te blijven?

Zo wordt authenticiteit minder een kwestie van plek en meer van modus – een realistischer en milder perspectief voor jongeren.

Literatuurlijst

1. Bastiaansen, J. W. (2023). Authenticiteit volgens jongeren: Hoe jongeren authenticiteit beschrijven (Master’s thesis, Tilburg University). Tilburg University.

2. FNV. (2021). Jezelf zijn op je werk: Onderzoek naar de werkbeleving van werknemers in Nederland. Federatie Nederlandse Vakbeweging.

3. Rijksuniversiteit Groningen. (2024, 18 september). How does social media affect our self-image? Interview met Marieke Pijnenborg. RUG.

4. Universiteit van Amsterdam. (2023, 6 juni). Social media goed voor vriendschappen, minder voor zelfbeeld: Jongeren aan het woord over social media. AWeSome Project / UvA.

5. Higgins, E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319–340. https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319

6. Hülsheger, U. R., Lang, J. W. B., & Maier, G. W. (2010). Emotional labor, strain, and performance: Testing reciprocal relationships in a longitudinal panel study. Journal of Occupational Health Psychology, 15(4), 505–521. https://doi.org/10.1037/a0021003

7. Kernis, M. H., & Goldman, B. M. (2006). A multicomponent conceptualization of authenticity: Theory and research. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 283-357. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38006-9