Als kind kon ik behoorlijk snel zijn. Snel denken, snel begrijpen, snel iets voor elkaar krijgen. Of het nu ging om een som, een tekening of een taakje thuis, ik was er vaak vlug mee klaar. En dat liet ik graag zien. Liefst onmiddellijk.
Maar datzelfde meisje kon urenlang buiten rondslenteren met een vriendinnetje. Arm om elkaars schouder liepen we van de ene straat naar de andere. We praatten, lachten, bleven ergens staan en liepen weer verder. Zonder bestemming, zonder planning, zonder haast.
Op die momenten deed het er helemaal niet toe hoe snel iets ging.
Waarom vinden we het eigenlijk zo belangrijk dat alles steeds sneller gaat?
We bewonderen mensen die snel denken, schakelen en resultaten boeken. Op school begint dat al. Het ene kind heeft zijn opdracht binnen enkele minuten af, het andere is nog bezig. Het denkt langer na, werkt nauwkeuriger, legt onverwachte verbanden of zoekt naar een oplossing buiten de gebaande paden.
Wat doet het met een kind wanneer het vooral wordt geprezen om hoe snel het iets begrijpt? En welke kwaliteiten krijgen de kans om zichtbaar te worden wanneer de beschikbare tijd bepaalt wat een kind kan laten zien? Een kind dat zorgvuldig werkt, langer nadenkt of een andere weg naar een oplossing zoekt, heeft daar ook de ruimte voor nodig.
Wat we belonen, moedigen we aan. Wat minder ruimte krijgt, verdwijnt naar de achtergrond.
En dat stopt niet bij het klaslokaal.
Vergaderingen moeten korter, procedures sneller, werknemers productiever. Snel beslissen krijgt voorrang op zorgvuldig afwegen. Een vergadering binnen een uur lijkt geslaagd, totdat blijkt dat belangrijke bezwaren onvoldoende zijn besproken en er opnieuw vergaderd moet worden.
Als arts weet ik dat snelheid soms van levensbelang is. Maar een patiënt vertelt soms pas na enige tijd wat hem werkelijk bezighoudt. Wat gebeurt er wanneer we juist die tijd steeds verder terugdringen?
Intussen hebben we meer middelen dan ooit om tijd te besparen. Computers verwerken informatie in seconden, machines nemen werkzaamheden over en boodschappen bestellen we vanuit huis.
Maar waar blijft al die gewonnen tijd?
We kunnen meer doen in dezelfde uren en verwachten daardoor steeds meer van die uren. Iedere vrijgekomen minuut krijgt een nieuwe bestemming. Wat gisteren nog voldoende was, geldt vandaag als het minimum. De agenda blijft vol, ondanks alle middelen die ons tijd hadden moeten opleveren.
Tijdwinst is gaandeweg een doel op zichzelf geworden. Waar een snellere werkwijze ons ruimte zou kunnen geven, gebruiken we die ruimte om de verwachtingen verder op te schroeven. Zo wordt efficiëntie steeds opnieuw de oplossing voor een tekort aan tijd dat we zelf in stand houden.
Terwijl we voortdurend tijd proberen te winnen, komen juist de dingen die tijd vragen onder druk te staan.
Vriendschappen die groeien tijdens eindeloze gesprekken. Aandacht, vertrouwen en zorg voor elkaar. Maar ook de grotere levensprojecten, zoals kinderen krijgen en opvoeden, relaties onderhouden en zorgen voor ouder wordende ouders. Die laten zich niet versnellen. Ze vragen tijd, vaak jarenlang, en passen zich niet zomaar aan het tempo van de rest van de samenleving aan.
Natuurlijk heeft snelheid ook waarde. We hebben veel te danken aan ontwikkelingen die ons werk gemakkelijker maken en kostbare tijd besparen. Maar wanneer snelheid vanzelfsprekend de maatstaf wordt, dreigen we uit het oog te verliezen waarvoor we die tijd eigenlijk wilden winnen.
Als kind zat ik bij regen graag voor het raam van ons huis, driehoog, met uitzicht op het Kaapseplein. Buiten viel de regen met bakken uit de hemel. Dikke druppels sloegen tegen het raam.
Ik koos er één uit en volgde met mijn vinger hoe die over de ruit naar beneden gleed. Soms bleef hij even hangen, soms versnelde hij plotseling. Als hij verdwenen was, koos ik een volgende.
Achter die ene druppel bleef het regenen. Het plein, de beweging, de wereld daarbuiten. Maar mijn aandacht was helemaal bij dat ene kleine stukje van het geheel.
Nog altijd moet ik daaraan denken wanneer ik de regen tegen het raam zie slaan. Aan hoe vanzelfsprekend het was om helemaal op te gaan in iets kleins, zonder haast, zonder bezig te zijn met wat daarna moest.
Inmiddels kunnen we in enkele seconden doen waar vroeger uren voor nodig waren. En toch lijkt het haast ondenkbaar om zomaar de tijd te nemen voor iets zo eenvoudigs als het volgen van een regendruppel. Alsof juist die paar minuten, te midden van alles wat steeds sneller kan, niet meer te verantwoorden zijn.